คิดให้ดีก่อนทำฝายกั้นน้ำ-ชะลอน้ำ เหตุเสี่ยงทำลายธรรมชาติ สัตว์บางชนิดสูญพันธุ์

Home / ข่าวสังคมออนไลน์ / คิดให้ดีก่อนทำฝายกั้นน้ำ-ชะลอน้ำ เหตุเสี่ยงทำลายธรรมชาติ สัตว์บางชนิดสูญพันธุ์

เพจดังแนะคิดให้ดีก่อนทำฝาย เหตุส่งผลทำลายธรรมชาติ เสี่ยงสัตว์บางชนิดสูญพันธุ์

วันนี้ (22 ต.ค. 2561) ในโลกออนไลน์ได้เกิดเป็นที่ถกเถียงถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางว่า การสร้างฝายกั้น ฝายชะลอน้ำ มีประโยชน์หรือไม่อย่างไร ภายหลังเพจ ความรู้วิทยาศาสตร์สนุกๆนอกห้องเรียน ได้มีการเปิดเผยข้อมูลเมื่อวันที่ 20 ต.ค. 2561 ที่ผ่านมาว่า การสร้างฝายขวางลำน้ำนั้น เป็นการทำลายธรรมชาติทางอ้อม เนื่องจากเป็นการไปปรับเปลี่ยนระบบนิเวศจนทำให้เกิดต้นไม้ตาย สัตว์บางชนิดสูญพันธุ์

โดยเพจดังกล่าวได้มีข้อมูลระบุว่า เมื่อวาน (19 ต.ค.) ในงานสัมมนาที่จัดโดย IUCN มีผู้เชี่ยวชาญจากหลายสาขามาพูด อาจารย์ Axel Hochkirch ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านแมลง พูดถึงแมลงปอชนิดหนึ่งที่เคยพบที่ดอยสุเทพเท่านั้นในโลกและเจออยู่ไม่กี่ตัว

แต่ปัจจุบัน ไม่มีใครเจออีกเลย เพราะลำธารที่มันอาศัยอยู่ มีการสร้างฝาย จนเกิดตะกอนทรายทับถมทำให้ลำธารซึ่งเข้าใจว่าเป็นที่อาศัยของตัวอ่อนของแมลงปอเข็มชนิดนี้เสียสภาพไปหมด สืบๆ ดูแล้ว เข้าใจว่าเป็นลำธารสายในภาพ และ “a small dam” ที่เขียนถึงในสไลด์ ก็คือเจ้าฝายปูนเล็กๆ ในภาพนี่แหล่ะ

นอกจากนั้นตามลำธารสายเดียวกัน ก็ยังเจอฝายกระสอบอีกหลายจุด ผมถ่ายภาพชุดนี้เก็บไว้หลายปีแล้วครับ ฝายปูนถาวรอันนี้ปัจจุบันก็คงยังอยู่ เป็นอีกตัวอย่างของฝายเล็กๆ ที่ดูไม่มีพิษมีภัยอะไร แต่ทำเอาสัตว์ชนิดหนึ่งถูกจัดไปเป็น Critically Endanger เลยทีเดียว

ลำธารสายนี้ยังเป็นที่อาศัยของปูและเต่าปูลู สัตว์หายากอีกสองชนิดที่ลดจำนวนลงหรือหายไป เพราะทรายที่ติดหลังฝาย ทับถมหินกรวดช่องว่างต่างๆ อันเป็นที่อาศัยของพวกมันไปหมด ฝายแบบนี้นี่ค้อนปอนด์ทุบพังไหมอะ?

จากนั้นเพจดังกล่าวก้ได้มีข้อมูลเพิ่มเติม โดยยกตัวอย่างของต่างประเทศที่มีการทุบทำลายฝาบกั้นและชะลอน้ำที่เคยทำไว้ทิ้ง โดยระบุว่า บทเรียนของฝายในป่าจากต่างประเทศ

ภาพแรก : คนเราชอบคิดว่าฝายช่วยให้ป่ามีน้ำ เลยสร้างฝายขวางลำน้ำในป่าซะเลย ทำเสร็จก็ฟิน คิดว่าได้ทำความดี

ภาพสอง : ปลาที่เคยว่ายในลำน้ำแบบชิล ๆ มาจ๊ะเอ๋ก้บฝายแล้วพบว่า…อุ๊ยต๊ายยย ฉันว่ายข้ามฝายไม่ได้ พยายามจนสิ้นลม ถ้าแอ่งน้ำกว้างหน่อย สัตว์น้ำก็อาจอยู่ได้ แต่จะเกิดการผสมพันธุ์กันเองจนมีปัญหาเลือดชิด (Inbreeding) สัตว์น้ำรุ่นลูกก็จะมีปัญหาพิกลพิการมากขึ้น แต่…เชื่อเถอะ ฝายส่วนใหญ่เก็บน้ำไม่ได้หรอก เดี๋ยวมันก็แห้ง สัตว์น้ำก็ตายคาฝาย

ภาพสาม : ฝายชะลอน้ำ น้ำเลยไหลช้าลง น้ำจึงเอ่อสูง (Backwater Effect) จนท่วมรากต้นไม้ ต้นไม้เลยเน่าตาย เศร้าจัง…ต้นไม้อยู่มาตั้งเป็นร้อยเป็นพันปี ดันตายเพราะความหวังดีของมนุษย์ ฮือออ

ภาพสี่ : มนุษย์เรียนรู้ว่าการสร้างฝายในป่าเป็นเรื่องที่ผิดอ่ะตัวเอง เลยทำการรื้อฝาย (Weir Removal) เพื่อให้ธรรมชาติกลับมาเป็นแบบเดิม ถ้าป่ามีความคิด ป่าคงบอกว่า “ข้าอยู่มาเป็นพันเป็นหมื่นปี ไม่เคยต้องการฝาย เจ้าพวกมนุษย์ใช้อะไรคิด ถึงคิดว่าถ้าไม่มีฝายของพวกเจ้าแล้วป่าอย่างข้าจะตาย!”

ถ้าไม่รื้อฝายจะเกิดอะไรขึ้นอีก?

ตอบ : ลำน้ำในธรรมชาติมีหน้าที่ขนส่งตะกอนจากต้นน้ำไปยังทะเล ถ้าฝายไปชะลอการขนส่งตะกอน ตะกอนก็จะทับถมอยู่ที่หน้าฝาย เพราะความเร็วในการตกตะกอน (Fall Velocity) เป็นไปตาม Stokes’s law หรือก็คือตะกอนขนาดใหญ่จะตกถึงพื้นน้ำก่อน

พอตะกอนตกมาก ๆ เข้า ลำน้ำก็จะตื้น น้ำก็จะเน่า พอด้านท้ายน้ำไม่มีตะกอนเข้าไปเสริม ตะกอนที่ไหลลงทะเลก็น้อยลง เกิดปัญหากัดเซาะชายฝั่ง แล้วจะตามแก้กันไหวมั้ยเนี่ย!!!

ต่างประเทศเขาเรียนรู้ข้อผิดพลาดนี้ จนเกิดโครงการ Dam and Weir Removal Project และมีการรวบรวมภาพถ่ายของต้นไม้และสัตว์ที่ตายจากการทำฝายในป่า แล้วพี่ไทยล่ะ เรียนรู้แล้วหรือยัง?

https://m.warwickdailynews.com.au/…/muddy-water-fa…/1703060/
http://edgeoftheforest.com.au/044a-481×230/
https://www.southeastriverstrust.org/river-club-weir-remov…/
https://www.randomlightsphotography.com/blackandw…/h617F77C5

ทั้งนี้เมื่อข้อความดังกล่าวได้เผยแพร่ไปทำให้มีคนเข้าไปแสดงความเห็นจำนวนมาก มีทั้งเห็นด้วยและไม่เห็นด้วยกับแนวคิดดังกล่าว ก่อนที่ผู้โพสต์ได้มีข้อความเพิ่มเติมหลังมีคนบางส่วนเข้ามาให้ข้อมูล เกี่ยวกับฝายกั้นน้ำและฝายชะลอน้ำว่า

ฝายกั้นน้ำกับฝายชะลอน้ำไม่เหมือนกัน ฝายกั้นน้ำไม่ดี ฝายชะลอน้ำดี เพราะสัตว์น้ำว่ายผ่านได้ แต่ความจริงคือถ้าทิ้งไปนาน ๆ ฝายชะลอน้ำก็ไม่ต่างอะไรจากฝายกั้นน้ำ เพราะสุดท้ายแล้วใบไม้ที่ลอยมาจะอุดรูฝาย ตะกอนก็ผ่านไปไม่ได้ ลำน้ำก็ตื้นขึ้นเรื่อย ๆ จนสัตว์อยู่ไม่ได้ เหลือแต่ตะกอนดินและทราย

นักสร้างฝายบางกลุ่มก็หนักกว่านั้น เอากระสอบพลาสติกปูลงไปในพื้นน้ำ หารู้ไม่ว่าพื้นน้ำเป็นแหล่งอาศัยของปลาและแมลง การเอาวัสดุอะไรก็ตามไปวางทับ เท่ากับคุณทำลายบ้านของมัน และนาน ๆ เข้ากระสอบพลาสติกก็จะขาด กลายเป็นไมโครพลาสติกตกค้างในสัตว์และสิ่งแวดล้อมต่อไป ไม่แน่ว่า…ปลาที่คุณกินอาจปนเปื้อนพลาสติกมาก็ได้

เรื่องที่เหนื่อยใจก็คือ เมื่อวันก่อนผมยังเห็นคณะวิทย์บางมหาลัยแห่กันไปทำฝาย อาจารย์บางคนก็เป็นหัวหอกพาไปทำ อาจารย์บางท่านที่เป็นผู้เชี่ยวชาญจริง ๆ ก็ห้ามแล้วห้ามอีก การอนุรักษ์ที่ดีที่สุดคือการปล่อยให้สัตว์และป่าได้อยู่ตามธรรมชาติ (ยกเว้นกรณีพิเศษที่เราต้องเข้าไปช่วย ซึ่งน้อยมาก) ไม่ใช่การเข้าไปแทรกแซงและเปลี่ยนแปลงธรรมชาติตามอำเภอใจ

พร้อมกันนี้ผู้โพสต์ยังได้นำบทความของ ดร.นณณ์ ผาณิตวงศ์ ที่เขียนถึงการสร้างฝายกั้น และฝายชะลอน้ำ ออกมาเผยแพร่ต่อเพื่อให้ความรู้และสร้างความเข้าใจให้ผู้คน ว่า ฝายกั้นน้ำ ฝายชะลอน้ำสามารถสร้างได้แต่ควรสร้างในพื้นที่ที่เหมาะสม ไม่ใช่ไปสร้างตามธรรมชาติที่มีความสมบูรณ์อยู่แล้ว เช่นตามป่าอนุรักษ์ ปล่อยให้ลำธารเป็นลำธาร อย่าไปยุ่งกับเค้า

ฝายควรสร้างในบริเวณป่าที่เคยมีความสมบูรณ์แต่ปัจจุบันถูกบุกรุกทำลาย เก็บน้ำไว้ไม่ได้ การสร้างฝายกักเก็บน้ำให้อยู่ในพื้นที่นานขึ้นมีประโยชน์ให้ป่าฟื้นตัวเร็วขึ้น

สำหรับบทความ ที่ให้ตอบว่าสร้างฝายดีหรือไม่ดี ได้หรือไม่ได้ สามารถติดตามอ่านทั้งหมดได้ที่นี่  >>

สร้างฝายดีไหม?


ข้อมูลข่าวจาก Nonn Panitvong และ ความรู้วิทยาศาสตร์สนุกๆนอกห้องเรียน